Πρωταγόρας 3η ενότητα

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ

Επειδή όμως δεν ήταν και πολύ σοφός ο Επιμηθέας χωρίς να το καταλάβει , ξόδεψε εντελώς όλες τις δυνάμεις στα άλογα ζώα , υπολειπόταν λοιπόν σε αυτόν ατακτοποίητο ακόμα το γένος των ανθρώπων και βρισκόταν σε αμηχανία τι να το κάνει. Και ενώ αυτός βρισκόταν σε αμηχανία ,έρχεται ο Προμηθέας για να επιθεωρήσει τη μοιρασιά και βλέπει τα άλλα ζώα να είναι τακτοποιημένα με επιμέλεια σε όλα , ενώ τον άνθρωπο( να είναι) γυμνός , ξυπόλητος ,χωρίς στρώμα και χωρίς όπλα .Ωστόσο έφτανε πια και η καθορισμένη από τη μοίρα μέρα , κατά την οποία έπρεπε να βγει και ο άνθρωπος  από τη γη στο φως. Καθώς (επειδή)λοιπόν ο Προμηθέας βρισκόταν σε αμηχανία (αδιέξοδο)τι λογής σωτηρία να βρει για τον άνθρωπο, αποφασίζει να κλέψει την τέχνη του Ηφαίστου και της Αθηνάς (τη συνδυασμένη ) με τη φωτιά – γιατί ήταν αδύνατο να αποκτηθούν αυτές (δηλαδή οι τεχνικές γνώσεις)από κάποιον ή να χρησιμοποιηθούν χωρίς φωτιά – και έτσι λοιπόν τις χαρίζει στον άνθρωπο. Τη σοφία του λοιπόν για τη ζωή του έτσι την απέκτησε ο άνθρωπος , την πολιτική όμως ικανότητα δεν την είχε γιατί βρισκόταν στα χέρια του Δία .Και στον Προμηθέα δεν ήταν δυνατό πια να μπει στην ακρόπολη την κατοικία του Δία –εκτός από αυτό και οι φρουροί του ήταν φοβεροί- μπαίνει λοιπόν κρυφά στο οίκημα της Αθηνάς και του Ηφαίστου που ήταν κοινό μέσα στο οποίο καταγίνονταν με τις τέχνες , και αφού έκλεψε την τέχνη με φωτιά του Ηφαίστου και την άλλη της Αθηνάς τις δίνει στον άνθρωπο και από αυτό εξασφαλίζονται για τον άνθρωπο πλούσια μέσα για τη ζωή του , ο Προμηθέας όμως εξαιτίας του Επιμηθέα , αργότερα , καθώς λέγεται διώχτηκε δικαστικά για κλοπή.

Ενότητα 3^η

ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΧΩΡΙΩΝ ΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ

    1.   ου πάνυ τι σοφός:  σχήμα λιτότητας: κανονικά έπρεπε να λέει «πάνυ άσοφος». Καταλογίζεται πνευματική κατωτερότητα στον Επιμηθέα, γιατί έτσι μόνο δικαιολογείται η έλλειψη μέριμνας που αφήνει τον άνθρωπο ανήμπορο και παραμελημένο. Ο Επιμηθέας ενήργησε πράγματι με τρόπο απερίσκεπτο, αφού σπατάλησε όλες τις ιδιότητες χωρίς να φροντίσει για την προστασία όλων των έμβιων όντων.

    2.   ηπόρει ότι χρήσαιτο: εκφράζει την τραγική θέση του καθενός , που αφού δράσει απρονόητα και αστόχαστα, βρίσκεται έπειτα αναπόδραστα μπροστά σε ένα δραματικό αδιέξοδο. Σε ανάλογη κατάσταση βρέθηκε και ο Επιμηθέας, όταν συνειδητοποίησε τα σφάλματά του κατά τη διανομή ιδιοτήτων.

    3.   τον δε ανθρωπον γυμνόν…άοπλον: Πολυσύνδετο σχήμα. Ο Προμηθέας  κατά την επιθεώρηση βρίσκει την επιβίωση του ανθρωπίνου είδους δύσκολη και προβληματική λόγω της απρονοησίας του Επιμηθέα. Ο Προμηθέας θα αναλάβει να βοηθήσει τον άνθρωπο να επιβιώσει και να αναδειχθεί κυρίαρχος του ζωικού βασιλείου. Σύμφωνα με το μύθο, λοιπόν, η απορρόφηση του Επιμηθέα στο να εξισορροπήσει και να αντισταθμίσει τις αντίζυγες τάσεις στο πλαίσιο του οικοσυστήματος τον έκανε να ξεχάσει το ανθρώπινο γένος. Έτσι, έμεινε ο άνθρωπος, ανυπόδητος, χωρίς στρώμα και άοπλος, το πιο απροστάτευτο από τα ζώα. Αντίθετα, ο Αριστοτέλης διατείνεται ότι η δημιουργία του ανθρωπου ήταν τέλεια και ότι «όσοι λένε ότι είναι ανυπόδητος, γυμνός, χωρίς οπλισμό για να αμυνθεί, σφάλλουν»[Περί ζώων μορίων, Δ10].

    4.   την έντεχνον σοφίαν: Στην κρίσιμη εκείνη στιγμή για τον άνθρωπο παρεμβαίνει αποφασιστκά ο Πρωταγόρας , ο οποίος κλέβει τις τεχνικές γνώσεις του Ηφαίστου και της Αθηνάς μαζί με τη φωτιά και τα δίνει στον άνθρωπο. Έτσι, ο φιλεύσπλαχνος Τιτάνας παρέχει τη δυνατότητα στον άνθρωπο όχι μόνο να επιβιώσει αλλά και να διαφοροποιηθεί από όλα τα άλλα όντα – δημιουργώντας τεχνικό πολιτισμό και ανώτερη μορφή ζωής. Αξιοσημείωτο είναι ότι οι τεχνικές γνώσεις εννοούνται εδώ χορηγημένες στον άνθρωπο ως ολοκληρωμένο σύνολο a priori και όχι ως θησαύρισμα σταδιακής πείρας μέσα στους αιώνες.

     Οι άνθρωποι όμως δεν κατείχαν ακόμη την πολιτική τέχνη (πολιτικές γνώσεις), για να οργανώσουν πολιτική και κοινωνική ζωή και να αναπτύξουν πνευματικό πολιτισμό. Αξιοσημείωτο είναι ότι η πολιτική τέχνη ήταν στην κατοχή του Δία, γεγονός που καταδεικνύει τη μεγάλη αξία και τη σημασία της.

    5.   την ακρόπολιν την του Διός: Σύμφωνα με την αντίληψη των αρχαίων ο Όλυμπος ήταν ο χώρος κατοικίας των θεών. Κατά το πρότυπο των ανθρώπινων πόλεων το ανάκτορο του πατέρα των θεών βρισκόταν στην ακρόπολη – την υψηλότερη κορυφή του Ολύμπου. Οι δύο φύλακες του ανακτόρου του Δία είναι το Κράτος και η Βία. Τον αρνητικό και αποκρουστικό τους ρόλο παρουσίασε ο Αισχύλος στην τραγωδία «Προμηθέας Δεσμώτης» και ο Ησίοδος στη «Θεογονία».

    6.   την έμπυρον τέχνην:  Εδώ εξυπακούεται αφενός η πρακτική του Ηφαίστου και αφετέρου η θεωρητική της Αθηνάς γνώση [τεχνολογία και πνεύμα] – η εναρμόνιση των οποίων δημιουργεί την πρόοδο του τεχνολογικού πολιτισμού.

    7.   δίκη μετηλθεν: Σύμφωνα με τη φράση «δι’ Επιμηθέα» η απρονοησία του Επιμηθέα αποτελεί βασική αιτία για τη μετέπειτα τιμωρία του αδελφού του . η κλοπή του Προμηθέα εξόργισε υπερβολικά το Δία και τιμώρησε σκληρά τον Τιτάνα. Τον έδεσε με αλυσίδες σε ένα βράχο στον Καύκασο και έστειλε ένα γυπαετό να του κατασπαράζει κάθε μέρα το συκώτι του που ξαναγινόταν όμως τη νύχτα. Από αυτό το φρικτό μαρτύριο τον γλίτωσε ο Ηρακλής που σκότωσε το γυπαετό, ελευθέρωσε τον Προμηθέα και τον συμφιλίωσε με το Δία.

                    Με τις πληροφορίες που αντλούμε από το πρώτο μέρος του μύθου υποδηλώνεται:

Ä     το στάδιο της βιολογικής προέλευσης του ανθρώπου και των άλλων έμβιων όντων

Ä     η πρόνοια της φύσης για τη διαιώνιση όλων των ειδών της δημιουργίας

Ä     το στάδιο της τεχνολογικής εξέλιξης του ανθρώπου, που είναι αποτέλεσμα εναρμόνισης και συνεργασίας πρακτικών και πνευματικών δυνάμεων και δραστηριοτήτων

Στο ζωικό βασίλειο εξασφαλίστηκε η ισορροπία και η επιβίωση με τους ακόλουθους τρόπους:

1.      με την αντισταθμιστική και σύμμετρη κατανομή των ιδιοτήτων στα διάφορα ζώα

2.      με το βιολογικό εξοπλισμό τους με κατάλληλα και φυσικά εφόδια

3.      με την εξασφάλιση πόρων διατροφής για όλα

Ενώ  πλησίαζε η καθορισμένη μέρα να βγει ο άνθρωπος από τη γη στο φως, αυτός είχε ατέλειες: ήταν γυμνός, ανυπόδητος και άοπλος. Με την έντεχνον σοφίαν ο ανήμπορος αρχικά άνθρωπος διαφοροποιείται από τα υπόλοιπα όντα και μετατρέπεται σε κυρίαρχο ον του βασιλείου των θνητών γενών.

                    

Ατε δη ……….ότι χρήσαιτο:ο Επιμηθέας αποδεικνύεται σπάταλος στη μοιρασιά καθόλου προνοητικός και χωρίς ικανότητα να προγραμματίζει και να σχεδιάζει τη δράση του.

Τον δε άνθρωπον ……..και άοπολον: πολυσύνδετο σχήμα ,η επιβίωση του ανθρώπινου γένους από την απρονοησία του Επιμηθέα ήταν δύσκολη και προβληματική. Αντίθετα ο Αριστοτέλης στο έργο του Περί ζώων μορίων μας πληροφορεί  «αυτοί που υποστηρίζουν ότι δεν ήταν τέλεια η δημιουργία του ανθρώπου , αλλά χειρότερη από τα άλλα ζώα , δεν υποστηρίζουν τη σωστή άποψη».

Ηφαίστου και Αθηνας την έντεχνον σοφίαν :η Αθηνά γεννήθηκε κατά την παράδοση από το κεφάλι του Δία και ήταν η θεά της σοφίας και των τεχνών .Λατρευόταν ιδιαίτερα στην Αθήνα και προς τιμή της γινόταν τα Παναθήναια .Ο Ήφαιστος ήταν γιος του Δία και της Ήρας   και λατρευόταν ως θεός της φωτιάς .Οι τεχνικές γνώσεις νοούνται εδώ δοσμένες στους ανθρώπους ως ολοκληρωμένο σύνολο , a priori , και όχι ως θησαύρισμα σταδιακής πείρας στους αιώνες. Η πρώτη μεγάλη πηγή ενέργειας που έμαθε να μεταχειρίζεται ο άνθρωπος , η φωτιά, δικαιολογημένα έχει εδώ τοποθετηθεί στη βάση όλων των τεχνικών προόδων  που πέτυχε από τότε. Η αδιάσπαστη σύνδεση της τεχνολογικής και της πνευματικής δραστηριότητας εκφράζεται καθαρότατα  στην αρμονική σύμπραξη των δύο θεών.

Διός φυλακαί:οι φρουροί του Δία ήταν το Κράτος και η Βία. Τον αποκρουστικό τους ρόλο παρουσίασε ο Αισχύλος στην τραγωδία του Προμηθέας Δεσμώτης .

οίκημα το κοινόν: σύμφωνα με τη μυθολογία της Αττικής ο Ήφαιστος και η Αθηνά ήταν στενά δεμένοι μεταξύ τους . Η Αθηνά ανέλαβε την ανατροφή του Εριχθόνιου , του γιου του Ηφαίστου. Επίσης υπήρχαν και κοινές γιορτές για τους δύο θεούς , τα Απατούρεια και τα Χαλκεία και κοινοί ναοί στην Αθήνα και την Ολυμπία.

Προμηθέα …..κλοπης δίκη μετηλθε:για την κλοπή του αυτή ο Προμηθέας τιμωρήθηκε από το Δία Υπόμνηση στους ακροατές του υπαιτίου για την πρόσδεση του Προμηθέα από τον Ήφαιστο στον Καύκασο κάτω από τα ελεγκτικά βλέμματα του Κράτους και της Βίας .Ο Προμηθέας ελευθερώθηκε σύμφωνα με την παράδοση από τον Ηρακλή.

Ο ΜΥΘΟΣ

Ο Πρωταγόρας προσφέρει την απάντηση του στο Σωκράτη με ένα μύθο : πώς έγιναν τα ζώα και οι άνθρωποι και πώς σχηματίστηκαν οι πρώτες κοινωνίες .Με αυτό θέλει να εξηγήσει γιατί δεν υπάρχουν στην πολιτική οι ειδήμονες ,όπως και στις άλλες τέχνες .Η πολιτική δεν είναι από τα πρωταρχικά εφόδια της ανθρώπινης κατασκευής .Αυτό επιτεύχθηκε αργότερα .Ο Πρωταγόρας θα μας δείξει στη συνέχεια του μύθου του τι σημαίνει αυτό το γεγονός για τη σημερινή κατάσταση των ανθρώπινων πολιτειών .Πρόθεση του είναι να δικαιώσει  την αντίληψη του αθηναϊκού δήμου. Ίσως όλοι οι σοφιστές θέλουν να είναι σε αρμονία με τη θέληση του .Έτσι θα μπορούσαν να επιτελούν καλύτερα το εκπαιδευτικό τους έργο ανάμεσα στο λαό αυτό στηριγμένοι στη φιλία του. Αν δεχόταν ότι η αρετή είναι φυσικό προσόν ολόκληρου του ανθρώπινου γένους και όχι κάτι που αποκτάται με τη μάθηση , θα επιχειρηματολογούσε για την κατάργηση του ίδιου του επαγγέλματος του , γιατί μόλις πριν από λίγο ισχυρίστηκε ότι δουλειά του είναι η διδασκαλία της αρετής. Από την άλλη μεριά έχει αναλάβει να δικαιολογήσει την αρχή πάνω στην οποία βασίζεται η αθηναϊκή δημοκρατία , ότι δηλαδή τα ζητήματα της πολιτικής δεν είναι καθόλου τεχνικά θέματα , έτσι ώστε η συμβουλή του σιδηρουργού ή του υποδηματοποιού μπορεί να είναι εξίσου καλή με οποιουδήποτε άλλου , πράγμα που φαίνεται να υποδηλώνει ότι οι απαραίτητες αρετές είναι έμφυτες σε όλες τους ανθρώπους , και όχι κάτι που μεταδίδεται με διδασκαλία . Στο μύθο κα στην ερμηνεία που τον ακολουθεί υποστηρίζονται και οι δύο θέσεις.

ΑΙΣΘΗΤΙΚΑ ΣΧΟΛΙΑ

Η μυθική διήγηση εξωραίζεται με διάφορα σχήματα λόγου:

1. Περίφραση:το ανθρώπων γένος

2. Υπερβατό: τήν περί τον βίον σοφίαν – την του Διός οικησιν –οι Διός φυλακαί  - το της Αθηνας και Ηφαίστου οικημα

3.Χιαστό :                 …. της Αθηνας                     Ηφαίστου

                       …..την του Ηφαίστου                   την της Αθηνας

4.Ποιητικοί τύποι και εκφράσεις : ακόσμητον , άστρωτον , εμμελως έχοντα εφιλοτεχνείτην 

Πρωταγόρας 2η ενότητα

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΑΓΚΑΔΑ

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ

Ήταν κάποτε λοιπόν, καιρός που υπήρχαν θεοί, δεν υπήρχαν όμως θνητά όντα. Και όταν και γι΄ αυτά έφτασε ο προκαθορισμένος  από τη μοίρα χρόνος για τη γέννησή τους, οι θεοί πλάθουν αυτά στ εσωτερικό της γης, αφού ανακάτεψαν  χώμα και φωτιά και με εκείνα που αναμιγνύονται με τη φωτιά και το χώμα. Και όταν επρόκειτο να τα οδηγήσουν αυτά στο φως διέταξαν τον Προμηθέα και τον Επιμηθέα και να (τα) στολίσουν και να μοιράσουν στο καθένα δυνάμεις, όπως ταιριάζει. Ο Επιμηθέας  όμως παρακαλεί τον Προμηθέα να μοιράσει ο ίδιος (δηλ. Ο Επιμηθέας) : « και μόλις κάνω εγώ τη μοιρασιά», είπε, «εσύ κάνε τον έλεγχο». Κι έτσι, αφού τον έπεισε, κάνει τη μοιρασιά. Ενώ λοιπόν μοίραζε , σε άλλα έδινε δύναμη χωρίς ταχύτητα: και σε άλλα έδινε όπλα, ενώ σε άλλα , επειδή έδινε οργανισμό χωρίς όπλα, γι΄ αυτά σοφιζόταν για τη σωτηρία τους κάποια άλλη ικανότητα. Όσα δηλαδή από αυτά τα κάλυπτε με μικροκαμωμένο σώμα, (σ΄ αυτά ) μοίραζε φτερά, για να φεύγουν ή υπόγεια κατοικία: και όσα μεγάλωνε με το μέγεθος [δηλ. όσα τα έκανε μεγαλόσωμα], με αυτό το ίδιο εξασφάλιζε τη σωτηρία τους: και τα άλλα [δηλ. χαρίσματα, εφόδια] κάνοντάς τα ισοδύναμα μ΄ αυτόν τον τρόπο τα μοίραζε. Και επινοούσε αυτά , επειδή έπαιρνε τα μέτρα του, μήπως κάποιο γένος εξαφανιστεί: και αφού εφοδίασε αυτά με όλα τα μέσα, για να αποφύγουν την αλληλοεξόντωση, σοφιζόταν ευκολίες για την προσαρμοστικότητά τους στις μεταβολές του καιρού (που προκαλούνται) από το Δία, ντύνοντας αυτά και με πυκνά τριχώματα και με γερά δέρματα, ικανά να αντιμετωπίζουν την κακοκαιρία αλλά κατάλληλα και για τις ζέστες κι ακόμη, όταν   πηγαίνουν  (αυτά) στις φωλιές τους, αυτά τα ίδια (δηλαδή τα δέρματα) να χρησιμεύουν στο καθένα σαν στρώμα και σαν σκέπασμα και ταιριαστό και δοσμένο από τη φύση (φυσικό) : και δένοντας από κάτω τα πόδια τους άλλα με οπλές, άλλα πάλι [ με τρίχωμα και] δέρματα γερά και χωρίς αίμα. Από εκεί και πέρα εξασφάλιζε τροφές  διαφορετικές στο κάθε γένος, σε άλλα χορτάρι από τη γη σε άλλα καρπούς δέντρων και σε άλλα ρίζες. Σε μερικά ωστόσο επέτρεψε να είναι τροφή (τους) η σάρκα άλλων ζώων. Και σ΄ αυτά (τα τελευταία) έδωσε μικρή γονιμότητα, ενώ σε εκείνα που τρώγονται από αυτά έδωσε μεγάλη γονιμότητα εξασφαλίζοντας [ή: προσπαθώντας να εξασφαλίσει, μτφ δηλαδή ως αποπειρατικός ενεστώτας] έτσι σωτηρία για το γένος.

1. ην γάρ ποτέ χρόνος: Συνηθισμένη αρχή μύθου γενικά αλλά και του παρόντος που μάλλον αναφέρεται και στο απολεσθέν έργο του Πρωταγόρα «Περί της εν αρχή καταστάσεως» και περικλείει αισιόδοξα μηνύματα για την ανοδική πορεία και εξέλιξη του ανθρώπου, αντίθετα με τη Θεογονία του Ησιόδου που ακολουθεί κατιούσα γραμμή.
2. γης ένδον: Υπόκειται η αρχέγονη αντίληψη Μητέρας – Γιου, στη  μήτρα της οποίας γονιμοποιήθηκαν και δημιουργήθηκαν   τα έμβια όντα. (Γονιμοποιείται από τον Ουρανό  / Αιθέρα). Σύμφωνα με κοσμογονικούς μύθους οι πρώτοι άνθρωποι προήλθαν από τη γη: κατά τον Παρμενίδη πρωταρχικά στοιχεία της κοσμογονίας αυτής είναι δυο, η φωτιά και το χώμα, κατά τον Εμπεδοκλή και γενικά τους Ίωνες και Ελεάτες τέσσερα: χώμα-φωτιά-νερό-αέρας.
3. Προμηθει και Επιμηθει: Τιτάνες, γιοι του Ιαπετού και της Κλυμένης: ο πρώτος «ποικιλόβουλος» και «αιολόμητις» κατά τον Ησίοδο, μεγάλος ευεργέτης και προστάτης του ανθρωπίνου γένους, αφού με την παράδοση σ’ αυτό φωτιάς, συνετέλεσε στη δημιουργία ενός ανώτερου τεχνικού πολιτισμού. Ο Δεύτερος «αμαρτίνοος» και «οψίνοος» προκάλεσε μύρια δεινά στην ανθρωπότητα με την περιέργεια της Πανδώρας να ανοίξει το κουτί το οποίο μαζί με αυτήν έστειλε ο Δίας δώρο σ’ αυτόν. Προς τιμήν του Προμηθέα τελούνταν στην Αθήνα τα «Προμήθεια». Ο Αισχύλος αναφέρεται στον Προμηθέα στην τριλογία του  : Προμηθεύς Πυρφόρος, Προμηθεύς Δεσμώτης και Προμηθεύς Λυόμενος.
4. ήμπισχεν: Εδώ ο σοφιστής φαίνεται ανακόλουθος «τυπουσι αυτά οι θεοί».

Η διήγηση συμπεριέχει όλα εκείνα τα στοιχεία που γοητεύουν και προετοιμάζουν τον ακροατή  να δεχτεί την αλήθεια σαν μικρό παιδί:

• Ρήματα ποιητικά: ήμπισχεν, αϊστωθείη
• Ιστορικούς Ενεστώτες:  τυπουσιν, παραιτειται, νέμει
• Εύηχα και καλλωπιστικά επίθετα: άοπλον (φύσιν), πτηνόν, κατάγειον, αυτοφυής, αναίμοις
• Σχήματα λόγου: πρωθύστερο, χιαστό, παράλλαξη, επιμερισμός κατ’ επεξήγηση
• Σύνθετα εύηχα ουσιαστικά: αλληλοφθοριων, ολιγονίαν, πολυγονίαν
• Η μεταφορά στον ευθύ λόγο

Η αρχική αναφορά εδώ στους θεούς δεν αποσκοπεί στη θεολογική θεμελίωση της πολιτικής αρετής. Εξάλλου, ο Πρωταγόρας ήταν αγνωστικιστής σε θέματα θρησκείας και συνεπώς η παρουσία των θεών μέσα στο έργο του έχει αλληγορική σημασία: ο Δίας είναι ο Λόγος, δηλ. η λογική, η νομοτέλεια πο9υ διέπει τη φύση: οι άλλοι θεοί είναι τα όργανα αυτής της νομοτέλειας, η οποία ρυθμίζει τις σχέσεις των όντων, εξισορροπεί τις ελλείψεις και τις ανάγκες τους και εξασφαλίζει τα μέσα για την επιβίωσή τους.

ΕΝΟΤΗΤΑ 2

Όλοι οι συγκεντρωμένοι περιμένουν το μύθο του Πρωταγόρα που θα αποδείξει το διδακτό της αρετής .Ο μύθος αναφέρεται στη δημιουργία (γέννηση)των θνητών γενών

ΘΕΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ :

ο Επιμηθέας κάνει διανομή στα έμβια όντα ποικίλων δυνάμεων , χαρισμάτων και εφοδίων για την εξασφάλιση της επιβίωσης και της διαιώνισης του είδους.

ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΧΩΡΙΩΝ ΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ

Ην γάρ ποτέ χρόνος :αυτή ήταν η συνηθισμένη αρχή των μύθων .Ο μύθος που αρχίζει να αφηγείται εδώ ο Πρωταγόρας είναι μάλλον δικό του δημιούργημα που πιθανώς περιλαμβανόταν στο έργο του Περί της εν αρχη καταστάσεως .Το έργο αυτό δε μας έχει σωθεί. Το γάρ στη φράση είναι επεξηγηματικό.

Θεοί μεν ησαν:Ο Πρωταγόρας ήταν αγνωστικιστής , όπως φαίνεται σε διάφορα αποσπάσματα έργων του. Επομένως η παρουσία των θεών μέσα στο μύθο μόνο έχει αλληγορική σημασία μπορεί να έχει :ο Ζευς είναι ο λόγος (λογική)δηλαδή η νομοτέλεια που διέπει τη φύση .Οι άλλοι θεοί (κυρίως ο Επιμηθεύς και ο Ερμής) είναι τα όργανα του λόγου, δηλαδή της νομοτέλειας της φύσης , μιας νομοτέλειας που ρυθμίζει τις σχέσεις των όντων , εξισορροπεί τις ανάγκες τους και εξασφαλίζει τα μέσα για την ικανοποίηση τους.

επειδή δε και τούτοις …….γενέσεως :αξίζει να σημειωθεί εδώ ότι σύμφωνα με το μύθο του Πρωταγόρα και οι θεοί είχαν χρόνο γένεσης .Δεν ήταν , λοιπόν , άναρχοι , αφού και για αυτούς υπήρχε αρχή γένεσης .Αντίθετα με την άποψη αυτή του Πρωταγόρα ο Ξενοφάνης Ελεάτης κάκιζε αυτούς που ισχυρίζονταν ότι και οι θεοί κάποτε γεννήθηκαν.

Τυπουσιν αυτά θεοί γης ένδον: το ρήμα τυπω εδώ χρησιμοποιείται με την έννοια του δίνω μορφή , δίνω τύπο σε κάτι με βάση κάποια μήτρα, πλάθω . Με τη λέξη αυτά νοούνται τα θνητά  γένη , στα οποία περιλαμβάνεται φυσικά και ο άνθρωπος .Εδώ συναντάμε κα την αρχέγονη αντίληψη ότι στα σπλάχνα της μητέρας γης γονιμοποιούνταν και αναδημιουργούνταν οι νέοι οργανισμοί. Πρέπει να παρατηρήσουμε ότι το όνομα γη στη φράση γης ένδον χρησιμοποιείται με τη σημερινή σημασία και σημαίνει το σώμα ,τη γήινη σφαίρα , ενώ στη παρακάτω φράση εκ γης και πυρός σημαίνει την ύλη το χώμα. Πολλοί κοσμογονικοί μύθοι έλεγαν ότι οι πρώτοι άνθρωποι έγιναν από τη γη. Ο  Παρμενίδης ήθελε τον κόσμο από φωτιά και χώμα. Οι Ίωνες και οι Ελεάτες φιλόσοφοι αναφέρουν 4 στοιχεία (γη – πυρ υδωρ-αηρ)άποψη την οποία φαίνεται ότι ακολούθησε και ο Πρωταγόρας.

αγειν προς φως :αποτελεί αντίθεση προς το γης ένδον

Προμηθέας :παράγεται από το προμήθης (προ+μητις) και σημαίνει το σκεπτόμενο από πριν , τον προνοητικό. Ο Προμηθέας ήταν γιος του τιτάνα Ιαπετού και της  Κλυμένης .Κατά τον Αισχύλο ήταν γιος της Θέμιδας .Θεωρήθηκε ευεργέτης των ανθρώπων , γιατί έκλεψε τη φωτιά από τους θεούς και τη δώρισε στους ανθρώπους. Η φωτιά μαζί με την έντεχνο σοφία αποτέλεσαν τη βάση του τεχνικού πολιτισμού.

Επιμηθέας :(επι+μηδος)ήταν αδελφός του Προμηθέα με ιδιότητες και χαρακτηριστικά τελείως αντίθετα από εκείνον. Το όνομα του σημαίνει το σκεπτόμενο εκ των υστέρων ,τον απρονόητο.

κοσμησαι και νειμαι:σχήμα πρωυύστερο αντί νειμαι και κοσμησαι

δυνάμεις :χαρίσματα , ιδιότητες , όπλα. Σύμφωνα με αυτό το μύθο οι θεοί δίνουν στα ζώντα όντα μόνο τη εξωτερική τους μορφή , ενώ αφήνουν στους Τιτάνες τη διανομή των ιδιοτήτων και των χαρισμάτων.

νείμαντος δ’ εμου επισκεψαι :είναι παραστατικό στοιχείο η μετάβαση από τον αφηγηματικό πλάγιο λόγο στον ευθύ

Στοιχεία παραστατικά στο μύθο

1)     η χαρακτηριστική αρχή του μύθου

2)     ο απλός λόγος , χωρίς μακρές και πολύπλοκες περιόδους

3)     η συχνή χρήση του ουν και του επειδή

4)     η επανάληψη των ίδιων λέξεων

5)     η εναλλαγή του ευθέος και πλαγίου λόγου

6)     οι πολλές διαιρέσεις εννοιών , τα  μέλη των οποίων συνδέονται με τα τοις μεν –τα δε , α μεν-α δε

Διός ώρας: ο Δίας πίστευαν ότι προκαλεί όλα τα μετεωρολογικά φαινόμενα και διαμορφώνει τις εποχές του χρόνου, που ήταν κόρες του -Ωραι (βλέπε σχόλια σχολικού βιβλίου)

Γενικά(αφορά και τις επόμενες ενότητες):με το μύθο του ο Πρωταγόρας

Α)Διαγράφει την ιστορική εξέλιξη της ανθρωπότητας ως συνεχή πορεία εξανθρωπισμού και βελτίωσης της ζωής.

Β)Υπερασπίζεται τη δημοκρατική αντίληψη στη λήψη αποφάσεων

Γ)προσπαθεί να δείξει το διδακτό της αρετής

Πρόκειται πάντως για μύθο , δηλαδή για έναν εικονικό τρόπο έκφρασης , που συνδέεται με τον παραδοσιακό καμβά , όπου ο καθένας κεντά κατά βούληση , για να προβάλλει ορισμένες ιδέες . Ο Πρωταγόρας μπορούσε να διαλέξει , αν θα χρησιμοποιούσε το μύθο ή το συγκροτημένο λόγο .Διάλεξε το πρώτο γιατί είναι χαριέστερος , είναι όμως φανερό ότι αυτή η χάρη στηρίζεται κάπως στην επινόηση .Δεν έχει λοιπόν τόση σημασία η ποιητική επένδυση , με το Δία , Προμηθέα , Επιμηθέα ,όσο το τι συμβαίνει στους ανθρώπους και γιατί.

Πρωταγόρας 1η ενότητα

ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ

ΕΝΟΤΗΤΑ 1^η

ΘΕΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΕΡΓΟ:

στην ενότητα αυτή όλα τα πρόσωπα που βρίσκονται στο σπίτι του Καλλία επικεντρώνονται στους δύο πρωταγωνιστές (Πρωταγόρα-Σωκράτη)και εκφύεται μέσα από τη διαλεκτική διαδικασία το κεντρικό θέμα του Πλατωνικού διαλόγου: το διδακτό της αρετής. Αυτό αποτελεί το έδαφος όπου θα αναμετρηθούν οι δύο αντίπαλοι.

ΘΕΜΑ: είναι ο καθορισμός του θέματος της συζήτησης και η πρώτη τεκμηρίωση της άποψης του Σωκράτη.

ΔΟΜΗ

1.Το αντικείμενο της διδασκαλίας του Πρωταγόρα.

2.Η αντίθεση του Σωκράτη ως προς το διδακτό της αρετής

   Επιχειρήματα:

   Α.Η άποψη του αθηναϊκού λαού για το μη διδακτό της αρετής

   Β.Η αδυναμία των μεγάλων ανδρών να διδάξουν την αρετή στα παιδιά τους.

3.Προκαθορισμός του τρόπου απάντησης του Πρωταγόρα

ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΟΥ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑ

Ο Πρωταγόρας διευκρινίζει με σαφήνεια και χωρίς πλατειασμούς (σε σχέση με τις προηγούμενες απαντήσεις του)ότι διδάσκει :ΕΥΒΟΥΛΙΑ

                                      ↓

                        Σωστή κρίση και λήψη αποφάσεων

Α.στην ιδιωτική ζωή (υποθέσεις του οίκου)

Β.στο δημόσιο βίο (ενέργειες και συζητήσεις πάνω σε πολιτικά θέματα).

Επομένως ο Πρωταγόρας εννοεί ότι διδάσκοντας την ευβουλία διαμορφώνει ολοκληρωμένες προσωπικότητες , ιδεώδεις πολίτες.

Η ΜΕΘΟΔΟΣ ΤΟΥ ΣΩΚΡΑΤΗ

Από την αρχή της συζήτησης είναι φανερό ότι ο  Σωκράτης προσπαθεί να εκμαιεύσει από τον συνομιλητή του την απάντηση στο ερώτημα του . Επειδή όμως η μαιευτική μέθοδος δεν εξυπηρετείται με τις γενικόλογές και αόριστες απαντήσεις του Πρωταγόρα διατυπώνει βραχυλογικά ερωτήματα και φυσικά δεν αποφεύγει να χρησιμοποιεί τη γνωστή ειρωνεία και την απορία , την οποία χρησιμοποιεί για να φτάσει στον ζητούμενο ορισμό .Η απορία και οι ερωτήσεις του προσανατολίζουν τη συζήτηση προς την κατεύθυνση που αυτός επιθυμεί.

Ο ΣΥΛΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΣΩΚΡΑΤΗ

1 Οι Αθηναίοι είναι σοφοί

2Άρα κάθε άποψη τους είναι ορθή και αληθινή(το συμπέρασμα αυτό δε διατυπώνεται αλλά συνάγεται από την πρώτη κρίση)

3.Για όποια ζητήματα μπορούν να διδαχθούν , οι Αθηναίοι ζητούν τη γνώμη των ειδικών .

4 Για τη διαχείριση των πολιτικών ζητημάτων οι Αθηναίοι επιτρέπουν σε κάθε πολίτη να εκφράσει τη γνώμη του.

5.Από το συνδυασμό των επιχειρημάτων 3 και 4 προκύπτει ότι οι σοφοί Αθηναίοι πιστεύουν ότι η διαχείριση των ζητημάτων της πόλης δεν μπορεί να διδαχθεί.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: η ευβουλία δε διδάσκεται

Ενισχύεται το συμπέρασμα με τα εξής επιχειρήματα

Α)οι πιο σοφοί άνδρες δεν είναι σε θέση να μεταδώσουν σε άλλους αυτή την πολιτική αρετή που έχουν.

Β)ο Περικλής μόρφωσε τα παιδιά του καλά  και σωστά σε άλλα θέματα, στην πολιτική αρετή όμως ούτε ο ίδιος τους μόρφωσε ούτε σε άλλους τους παρέδωσε.

ΚΡΙΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΩΝ

Τα επιχειρήματα του Σωκράτη για τη στήριξη της άποψης του (η πολιτική αρετή δεν είναι διδακτή)σε γενικές γραμμές είναι ικανοποιητικά ,θα  μπορούσαν όμως να διατυπωθούν κάποιες επιφυλάξεις :

-Ο Σωκράτης δεν είναι πειστικός όταν στο πρώτο επιχείρημα του χαρακτηρίζει τους Αθηναίους στο σύνολο του σοφούς .Δε μπορεί υπεραπλουστευτικά και εξιδανικευτικά να θεωρηθεί ότι όλοι οι πολίτες μιας πόλης κοσμούνται με την πολιτική αρετή, όταν υπάρχουν και διάσημοι πολιτικοί , που αποδεικνύονται διεφθαρμένοι(Αλκιβιάδης , Κλέωνας )

-Ο ισχυρισμός ότι οι Αθηναίοι δεν έχουν διδαχτεί από πουθενά την πολιτική αρετή δεν ανταποκρίνεται  στην πραγματικότητα ,αν αναλογιστεί κανείς πως από νεαρή ηλικία βίωναν τις διαδικασίες της  διαδικασίες της άμεσης συμμετοχικής δημοκρατίας .

-Ο  Σωκράτης συγχέει την ικανότητα των πολιτικών αρχηγών με την πολιτική αρετή. Ο Περικλής ήταν ένας μεγάλος πολιτικός άνδρας , ο Σωκράτης ισχυρίζεται ότι δε μπόρεσε να κάνει τους γιούς του μεγάλους πολιτικούς σαν τον εαυτό του. Αυτό όμως δε σημαίνει ότι οι γιοί του ήταν διεφθαρμένοι και δεν είχαν πολιτική αρετή ως πολίτες

-Η πολιτική αρετή του Περικλή δε συνεπάγεται απαραίτητα και διδακτική ικανότητα ούτε επίσης είναι αυτονόητη η δεκτικότητα του μαθητή.

- Τα επιχειρήματα είναι περιγραφικά κα εμπειρικά δίνονται με παραδείγματα και όχι με την αλληλουχία σκέψεων

-Υπάρχει μία αντίφαση :από τη μία προβάλλεται η θέση ότι την πολιτική αρετή την έχουν όλοι και από την άλλη υποστηρίζεται ότι υπάρχουν κάποιοι οι γιοί του Περικλή που δεν την έχουν.

Ο ΜΥΘΟΣ

Ο μύθος για διδακτικούς σκοπούς δεν είναι επινόηση των σοφιστών .Είναι γνωστοί από την Ιλιάδα οι μύθοι του Μελέαγρου και της Νιόβης. Οι σοφιστές που δανείστηκαν το μύθο από την παράδοση τόνισαν ιδιαίτερα το διδακτικό του μέρος , ενώ από την περιοχή της φανταστικής περιπέτειας κράτησαν μόνο όσα στοιχεία δεν έρχονταν σε πλήρη αντίθεση με τη λογική. ¨Ένας μύθος έχει χαρακτήρα ποιητικό και συμβολικό (με τη χρήση συμβόλων ,αλληγοριών ) , συνήθως ευχαριστεί τους ακροατές αλλά ταυτόχρονα περιορίζει την κριτική τους ικανότητα .Ο μύθος ως όργανο της λογικής έρευνας παρουσιάζει σοβαρές αδυναμίες , γιατί τον χαρακτηρίζουν ο εμπειρικός δογματισμός και η τάση απλούστευσης .Οι σοφιστές κατέβαλαν ιδιαίτερες προσπάθειες για να περιορίσουν αυτές τις αδυναμίες. Ο Πρωταγόρας στο διάλογο αυτό χρησιμοποιεί το μύθο περισσότερο για να ακουστεί ευχάριστα και να γοητεύσει .Παρουσιάζεται δηλαδή εδώ ο μύθος απλουστευμένος για χάρη της πλατωνικής διαλεκτικής και στα συμπεράσματα από αυτόν ο Πρωταγόρας δίνει αποδεικτική σημασία.

ΠΡΑΓΜΑΤΟΛΟΓΙΚΑ

1)οι Αθηναίοι είναι σοφοί: η Αθήνα χαρακτηριζόταν ως το σχολείο όλης της Ελλάδος. Ο   Ιππίας πιο κάτω θα ονομάσει την Αθήνα «πρυτανειον της σοφίας».Ο Θουκυδίδης στον επιτάφιο με τον Περικλή θα διακηρύξει «λέγω την πασαν πόλιν της Ελλάδος παίδευσιν είναι» ο Ηρόδοτος υποστήριξε «εν Αθηναίοισι τοισι πρωτοισι λεγομενοισι είναι Ελλήνων σοφίην»

2)Εκκλησία ου δήμου:το παντοδύναμο και κυρίαρχο σώμα της Αθηναϊκής δημοκρατίας στο οποίο έπαιρναν  μέρος οι ενήλικοι Αθηναίοι πολίτες .Συγκεντρώνονταν στην Πνύκα και έπαιρναν αποφάσεις για τα σπουδαία ζητήματα της πατρίδος .Εκεί είχε το δικαίωμα να παίρνει το λόγο κάθε Αθηναίος ύστερα από ερώτηση του κήρυκα «τίς αγορεύειν βούλεται ;»

3)και ωραίος και πλούσιος και από μεγάλη οικογένεια :στο χωρίο προβάλλονται οι κοινωνικές αξίες που προσδιορίζουν τη θέση ενός Αθηναίου πολίτη και αυτές είναι η ωραία εξωτερική εμφάνιση , ο πλούτος και ευγένεια (η καταγωγή από καλή γενιά)

4)του φωνάζουν :οι Αθηναίοι αποδοκίμαζαν έναν ομιλητή με κοροϊδίες και με θόρυβο.

5)οι τοξότες :ήταν δούλοι που ονομάζονταν τοξότες από το όπλο που είχαν ή Σκύθες από την καταγωγή τους. Η αριθμητική τους δύναμη ήταν περίπου 1200 και ασκούσαν αστυνομικά καθήκοντα.¨Επαιρναν διαταγές από τους πρυτάνεις.

6)Πρυτάνεις :λέγονταν οι 50 βουλευτές από τους πεντακόσιους της βουλής που για 36 μέρες διοικούσαν την Αθήνα. Κάθε μέρα εκλέγονταν ένας πρύτανης που ονομαζόταν επιστάτης των πρυτάνεων , η φυλή που πρυτάνευε λεγόταν πρυτανεύουσα και το διάστημα της διοίκησης πρυτανεία . Συγκαλούσαν τη βουλή και την Εκκλησία του δήμου και ρύθμιζαν τις εργασίες των σωμάτων αυτών.

7)σηκώνεται και δίνει συμβουλές :αυτοί που αγόρευαν στην εκκλησία του δήμου είχαν στο κεφάλι στεφάνι μυρτιάς για να δείξουν ότι μιλούσαν σαν αντιπρόσωποι του λαού.

8)των νεαρών από εδώ: εννοεί τον Πάραλο και τον Ξάνθιππο που ήταν παρόντες στη συζήτηση.

9)σαν ζώα λυμένα : η μεταφορά προέρχεται από τα ζώα που ήταν αφιερωμένα στους θεούς και βοσκούσαν σε ιερές περιοχές

10)ούτε αυτός τους εκπαιδεύει :ο Σωκράτης καυτηριάζει  διαπρεπείς άνδρες της Αθήνας (Περικλή ,Θεμιστοκλή, Αριστείδη) επειδή δεν έδωσαν ανώτερη μόρφωση στους γιούς τους. Εδώ αναφέρει μόνο το όνομα του Περικλή , παρομοιάζοντας τους γιούς του με τα ιερά ζώα που έβοσκαν ελεύθερα στους ιερούς περιβόλους και τα άλση .Αναφέρει επίσης και τον Κλεινία που τον είχε στην κηδεμονία του ο Περικλής ως κοντινότερος συγγενής και τον έδωσε στον αδελφό του Αρίφρονα για να τον μορφώσει. Αξιοπρόσεκτο είναι ότι ο Σωκράτης μιλάει υποτιμητικά και με παρρησία για τον Αλκιβιάδη , που είναι και αυτός παρών.        

   

 Πρωταγόρας: 

·        Δείχνει να έχει αυτοπεποίθηση που ίσως φτάνει στην υπεροψία – επανάληψη της προσωπικής αντωνυμίας (αν εμοί…εμοί…και εγώ…παρ’ εμέ).

·        Περιφρονεί τους άλλους σοφιστές και αντιδιαστέλλει φανερά τον εαυτό του από αυτούς

·        Απαντά αόριστα και με μακρόσυρτους λόγους

Επιχειρήματα του Σωκράτη

1.   Οι Αθηναίοι στην εκκλησία του δήμου

2.   Οι πολίτες δεν μπορούν να μεταδώσουν κρίση

• Υπεραπλουστεύει                     

                                  μεγάλα έργα απαιτούν και πολιτική σύνεση

• Όλοι οι πολίτες στην Αθήνα δεν κατείχαν πολιτική αρετή                                            

                                       δημαγωγοί παρέσυραν το πλήθος

• Σύγχρονη πραγματικότητα

                                      Η Πολιτική επιστήμη αποτελεί

         αντικείμενο πανεπιστημιακής έρευνας  

Τα φύλα στη λογοτεχνία

Φύλλο Εργασίας

Ομάδα Α : Το πρότυπο της νέας γυναίκας

Κείμενα:

·       Ελένη ή ο Κανένας, Ρέα Γαλανάκη

·       Στέλλα Βιολάντη, Γρηγόριος Ξενόπουλος

·       Για την τιμή και το χρήμα, Κων/νος Θεοτόκης

·       Λάουρα, Γρηγόριος Ξενόπουλος

·       Γιούγκερμαν,  Μ.Καραγάτσης

·       Φόνισσα, Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη

Ερωτήσεις

1.    Ποιο είναι το πρότυπο της νέας γυναίκας που βρίσκεται σε ηλικία γάμου έτσι όπως παρουσιάζεται στα εξεταζόμενα κείμενα; Οι ηρωίδες των κειμένων συμβαδίζουν μ’αυτό; Πώς διαφοροποιούνται;

2.    Πώς παρουσιάζεται ο θεσμός του γάμου στα κείμενα αυτά; Πιστεύετε ότι σήμερα ο γάμος έχει την ίδια σημασία για μια νέα γυναίκα;

3.    Αν θα έπρεπε να προλογίσετε μια ανθολογία πεζογραφημάτων στην οποία θα συμπεριλαμβάνονταν τα εξεταζόμενα κείμενα και ίσως κάποια άλλα με παρόμοια θεματική, τι θα γράφατε για να προσελκύσετε τον πιθανό αναγνώστη, ώστε να διαβάσει την ανθολογία;

4.    Σε μια παρουσίαση τουλάχιστον 25 διαφανιών προσπαθήστε να προβάλετε τα βασικά στοιχεία του χαρακτήρα των ηρωίδων που περιγράφονται στα κείμενα και να επιχειρήσετε να παρουσιάσετε αυτά που για σας είναι θετικά για μια νέα γυναίκα την εποχή που διανύουμε.

Φύλλο Εργασίας

Ομάδα Α : Το πρότυπο του νέου άντρα

Κείμενα:

·       Ελένη ή ο Κανένας, Ρέα Γαλανάκη

·       Στέλλα Βιολάντη, Γρηγόριος Ξενόπουλος

·       Για την τιμή και το χρήμα, Κων/νος Θεοτόκης

·       Το νησί, Βικτώρια Χισλοπ

·       Για την αγάπη των άλλων, Ιουστίνη Φραγκούλη

Ερωτήσεις

1.    Ποιο είναι το πρότυπο του νέου άντρα που βρίσκεται σε ηλικία γάμου έτσι όπως παρουσιάζεται στα εξεταζόμενα κείμενα; Ανταποκρίνονται οι ήρωες στις αντιλήψεις και τα στερεότυπα της εποχής τους;

2.    Πώς παρουσιάζεται ο θεσμός του γάμου στα κείμενα αυτά; Πιστεύετε ότι σήμερα ένας νέος άντρας έχει τις ίδιες προσδοκίες από το γάμο;

3.    Αν θα έπρεπε να προλογίσετε μια ανθολογία πεζογραφημάτων στην οποία θα συμπεριλαμβάνονταν τα εξεταζόμενα κείμενα και ίσως κάποια άλλα με παρόμοια θεματική, τι θα γράφατε για να προσελκύσετε τον πιθανό αναγνώστη, ώστε να διαβάσει την ανθολογία;

4.    Σε μια παρουσίαση τουλάχιστον 25 διαφανιών προσπαθήστε να προβάλετε τα βασικά στοιχεία του χαρακτήρα των ηρώων που περιγράφονται στα κείμενα και να επιχειρήσετε να παρουσιάσετε αυτά που για σας είναι θετικά για έναν άντρα την εποχή που διανύουμε.

Φύλλο Εργασίας

Ομάδα Α : Το πρότυπο της μάνας

Κείμενα:

·       Φόνισσα, Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη

·       Στέλλα Βιολάντη, Γρηγόριος Ξενόπουλος

·       Για την τιμή και το χρήμα, Κων/νος Θεοτόκης

·       Πατέρα στο σπίτι, Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη

·       Ματωμένα χώματα, Διδώ Σωτηρίου

Ερωτήσεις

1.    Ποιο είναι το πρότυπο της μάνας έτσι όπως παρουσιάζεται στα εξεταζόμενα κείμενα; Πώς αυτό το πρότυπο επηρεάζει τις σχέσεις τους με τους συζύγους τους;

2.    Πώς παρουσιάζεται η οικογένεια στα κείμενα αυτά και κυρίως οι σχέσεις γονιών – παιδιών; Πιστεύετε ότι σήμερα οι σχέσεις αυτές έχουν αλλάξει και γιατί;

3.    Αν θα έπρεπε να προλογίσετε μια ανθολογία πεζογραφημάτων στην οποία θα συμπεριλαμβάνονταν τα εξεταζόμενα κείμενα και ίσως κάποια άλλα με παρόμοια θεματική, τι θα γράφατε για να προσελκύσετε τον πιθανό αναγνώστη, ώστε να διαβάσει την ανθολογία;

4.    Σε μια παρουσίαση τουλάχιστον 25 διαφανιών προσπαθήστε να προβάλετε τα βασικά στοιχεία του χαρακτήρα των μανάδων που περιγράφονται στα κείμενα και να επιχειρήσετε να παρουσιάσετε αυτά που για σας είναι θετικά για μια μάνα την εποχή που διανύουμε.

Φύλλο Εργασίας

Ομάδα Α : Το πρότυπο του πατέρα

Κείμενα:

·       Πρώτες Ενθυμήσεις, Πηνελόπη Δέλτα

·       Στέλλα Βιολάντη, Γρηγόριος Ξενόπουλος

·       Για την τιμή και το χρήμα, Κων/νος Θεοτόκης

·       Ανατροπή, Νίκου Θέμελη

·       Ματωμένα χώματα, Διδώ Σωτηρίου

·       Άμυνα Ζώνης, Πέτρος Μάρκαρης

Ερωτήσεις

1.    Ποιο είναι το πρότυπο του πατέρα έτσι όπως παρουσιάζεται στα εξεταζόμενα κείμενα; Πώς αυτό το πρότυπο επηρεάζει τις σχέσεις τους με τις συζύγους τους;

2.    Πώς παρουσιάζεται η οικογένεια στα κείμενα αυτά και κυρίως οι σχέσεις γονιών – παιδιών; Πιστεύετε ότι σήμερα οι σχέσεις αυτές έχουν αλλάξει και γιατί;

3.    Αν θα έπρεπε να προλογίσετε μια ανθολογία πεζογραφημάτων στην οποία θα συμπεριλαμβάνονταν τα εξεταζόμενα κείμενα και ίσως κάποια άλλα με παρόμοια θεματική, τι θα γράφατε για να προσελκύσετε τον πιθανό αναγνώστη, ώστε να διαβάσει την ανθολογία;

4.    Σε μια παρουσίαση τουλάχιστον 25 διαφανιών προσπαθήστε να προβάλετε τα βασικά στοιχεία του χαρακτήρα των πατέρων που περιγράφονται στα κείμενα και να επιχειρήσετε να παρουσιάσετε αυτά που για σας είναι θετικά για έναν πατέρα την εποχή που διανύουμε.

Φύλλο Εργασίας

Ομάδα Α : Ο ρόλος του κοινωνικού περίγυρου στη συμπεριφορά των ανθρώπων.

Κείμενα:

·       Πατέρα στο σπίτι, Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη

·       Στέλλα Βιολάντη, Γρηγόριος Ξενόπουλος

·       Για την τιμή και το χρήμα, Κων/νος Θεοτόκης

·       Ανατροπή, Νίκου Θέμελη

·       Για την αγάπη των άλλων, Ιουστίνη Φραγκούλη

·       Ελένη ή ο Κανένας, Ρέα Γαλανάκη

·       Λάουρα, Γρηγόριος Ξενόπουλος

Ερωτήσεις

1.    Ποιος είναι ο ρόλος του κοινωνικού περίγυρου στη συμπεριφορά των ανθρώπων έτσι όπως παρουσιάζεται στα εξεταζόμενα κείμενα; Πιστεύετε ότι καθορίζει ως ένα βαθμό την ελευθερία τους και τις επιλογές τους;

2.    Πώς διαμορφώνονται οι ανθρώπινες σχέσεις κάτω από την πίεση του κοινωνικού περιβάλλοντος; Πιστεύετε ότι ο ρόλος του σήμερα είναι το ίδιο σημαντικός και γιατί;

3.    Αν θα έπρεπε να προλογίσετε μια ανθολογία πεζογραφημάτων στην οποία θα συμπεριλαμβάνονταν τα εξεταζόμενα κείμενα και ίσως κάποια άλλα με παρόμοια θεματική, τι θα γράφατε για να προσελκύσετε τον πιθανό αναγνώστη, ώστε να διαβάσει την ανθολογία;

4.    Σε μια παρουσίαση τουλάχιστον 25 διαφανιών προσπαθήστε να προβάλετε τα στοιχεία θετικά και αρνητικά των σχέσεων των δυο φύλων που περιγράφονται στα κείμενα και να επιχειρήσετε να παρουσιάσετε αυτά που για σας είναι θετικά για μια υγιή σχέση με το άλλο φύλο την εποχή που διανύουμε.

Φόβος

Αληθινό σε όλο του το μεγαλείο!

 

ΑΠΟ ΤΟΝ ΚΩΣΤΑ ΒΑΞΕΒΑΝΗ, 28.9.2011

Η χαμένη τιμή του χλιδόφτωχου

Η συντριβή του συστήματος και το τέλος του διεστραμμένου «εγώ».

 

Χειρότερο απ’ το βλέμμα ενός δαρμένου σκύλου είναι το βλέμμα ενός ανθρώπου σαν δαρμένου σκύλου. Το βλέμμα του φόβου που δεν τον φιλτράρει η λογική, που δεν τον αναιρεί καμιά ελπίδα. Δεν υπάρχει χειρότερος φόβος απ’ τον αόριστο φόβο. Δεν ξέρεις τι πρέπει να φοβάσαι και καταλήγεις να φοβάσαι τα πάντα. Λίγο πριν απ’ το τέλος, φοβάσαι τον φόβο σου και καταλήγεις να φοβάσαι τον εαυτό σου.

Γέμισαν οι δρόμοι τέτοια βλέμματα. Άνθρωποι που δεν ξέρουν τι πρέπει να φοβούνται, σαν τα σκυλιά που περιμένουν το χτύπημα. Πού πάμε; Τι θα μας συμβεί; Κανένας δεν μπορεί ν’ απαντήσει αλλά και κανένας δεν θέλει. Τι κακό θα συμβεί; Θα χάσουμε τη δουλειά μας, το σπίτι; Θ’ αναγκαστούμε να ζήσουμε με λιγότερα; Η τηλεόραση 52 ιντσών δεν θα προσφέρει καμιά απόλαυση; Θ’ αναγκαστούμε να ψάχνουμε στα σκουπίδια; Θα είμαστε υποχρεωμένοι να πίνου- με ρετσίνα με τον γείτονα που δεν γνωρίζουμε καν, όπως σ’ εκείνες τις ταινίες με τον Ρίζο και τη Βλαχοπούλου; Υπάρχει περίπτωση να χτυπήσει η πόρτα και να είναι ο διπλανός που ζητάει ένα λεμόνι; Ποιο απ’ όλα είναι το δικό μας σενάριο;
Δεν είμαι σίγουρος πως η πτώχευση είναι η καταστροφή της Ελλάδας. Προσπαθώ να καταλάβω τι είναι αυτό που θα πτωχεύσει. Η Παιδεία των προσωπικών Πανεπιστημίων και της κομματικής συναλλαγής; Οι εφορίες της διαφθοράς; Τα νοσοκομεία με το φακελάκι; Μήπως θα συντριβεί το πολιτικό μας σύστημα, αυτή η μεγάλη αποθήκη με ψεύτες, φαφλατάδες και ανεπάγγελτους; Θ’ αναγκαστεί ο Δημήτρης Ρέππας να γίνει οδοντογιατρός, ο Καραμανλής δικηγόρος και ο Βενιζέλος αδύνατος; Ποια, αλήθεια, είναι η μεγάλη καταστροφή που φοβόμαστε;
 Υπάρχουν πολλά που θα χάσουμε, αλλά δεν ξέρω αν είναι αυτά που δικαιούμαστε και πολύ περισσότερο αυτά που χρειαζόμαστε. Στη γειτονιά μου θα κλείσουν τα 7 καταστήματα μανικιούρ-πεντικιούρ και τα 6 κομμωτήρια και θα μείνει μόνο ο ένας φούρνος που θα πουλάει είδος ανάγκης: ψωμί. Οι κυρίες θα πάψουν να ισορροπούν επικίνδυνα πάνω σε αφόρετες γόβες και τεχνητές επιθυμίες. Οι τράπεζες δεν θα έχουν διακοποδάνεια. Ο Ρέμος δεν θα βρίσκει κανέναν να του ρίξει δυο γαρύφαλλα. Η Φιλιππινέζα δεν θ’ αναθρέφει πια τα παιδιά. Οι σύγχρονες μανάδες ίσως δεν θ’ αναφωνούν «δεν αντέχω», γιατί θ’ ανακαλύψουν τη σημασία και της λέξης και της αντοχής. Τα παιδιά μας, όταν βγάζουν με 10 το λύκειο, θα πηγαίνουν σε κάποια τεχνική σχολή και όχι στο ιδιωτικό Πανεπιστήμιο του Λονδίνου που αναλαμβάνει να βαφτίσει τους κατιμάδες επιστήμονες με το αζημίωτο.
 Ίσως χρησιμοποιούμε το κινητό τηλέφωνο όπως σε όλη την Ευρώπη, για να επικοινωνούμε και όχι για να εξευτελιζόμαστε. Το «ουάου» θα πάψει να είναι το υποκατάστατο του οργασμού στις κουβέντες που ψάχνουν την επιβεβαίωση της ανοησίας. Μπορεί να ψάξουμε περισσότερο τον πραγματικό οργασμό, μαζί με τους κανονικούς ανθρώπους που θα μας κάνουν να τους εκτιμάμε. Θ’ αρχίσουμε να αξιολογούμε ποιος είναι ικανός και χρήσιμος και όχι αναγνωρίσιμος.Οι μανάδες δεν θα ζητάνε αυτόγραφο από την Τζούλια για τις κόρες τους.
Πιο πολύ, νομίζω, θα καταστρέψουμε με τα χέρια μας εκείνο το διεστραμμένο «εγώ» που επιμένει να μας αξιολογεί και να μας συγκρίνει με βάση τις πισίνες, τη μάρκα του αυτοκινήτου και τις κακόγουστες καρό ταπετσαρίες που φοράμε επειδή γράφουν Burberry. Μπορεί να μη θέλουμε πια να γίνουμε πλούσιοι, αλλά ουσιαστικοί. Μπορεί ίσως και ν’ αγαπηθούμε περισσότερο, ανακαλύπτοντας τη συλλογικότητα και το ενδιαφέρον για μια ζωή που είναι κοινή. Οι επιπόλαιοι θα ξαναγίνουν επιπόλαιοι και δεν θα είναι πια τρέντι.
Οι αγρότες θα επιστρέψουν στα χωράφια. Και οι Ουκρανές, που έτρωγαν τις ψεύτικες επιδοτήσεις, στα σπίτια τους. Στα καφενεία των χωριών θα συζητάνε ξανά ποιο παιδί πρόκοψε και όχι ποιο πήγε σε ριάλιτι. Οι DJs, οι image makers, οι κουρείς σκύλων, ίσως χρειαστεί να βρουν μια άλλη δουλειά.
Το σύστημα της αξιολόγησής μας θ’ αλλάξει και ίσως απαιτήσουμε πραγματικά να τιμωρηθούν αυτοί που τα έφαγαν. Παρουσία μας, πάντα. Ίσως δεν ξαναψηφίσουμε εκείνους που μας έφεραν σε αυτήν τη θέση. Και ίσως καταλάβουμε πως τα κοράκια του εξτρεμιστικού καπιταλισμού, που φαίνονταν καναρίνια μέσα από τα κουστούμια και τις τηλεοράσεις, ήταν αυτοί που μας εξαπάτησαν την ώρα που ζαλιζόμασταν με Johnnie Black. Ίσως ψάξουμε για μια πιο δίκαια ζωή, χωρίς να μετράμε την απόδοση δίκιου με τη σύγκριση τραπεζικών λογαριασμών.
Μπορεί ξαφνικά οι καλλιτέχνες ν’ αρχίσουν να παράγουν κι αυτοί, πατώντας σε αυτό που είναι ζωή και όχι στις κρατικές επιδοτήσεις, σαν να πουλάνε βαμβάκι, και στις δημόσιες σχέσεις.
Δεν είμαι σίγουρος πως όλα αυτά είναι κακά. Ναι, θα υπάρξουν χιλιάδες άνεργοι. Θα χτυπηθεί το Δημόσιο. Αυτό που βρίζουμε όλοι πως είναι αντιπαραγωγικό, μας ταλαιπωρεί και δεν μας εξυπηρετεί. Θ’ απολυθούν κάποιοι απ’ αυτούς που μπήκαν με ρουσφέτι, γλείψιμο, αναξιοπρέπεια. Τα επαρχιακά μουσεία της χώρας δεν θα έχουν δέκα κηπουρούς, θα καταργηθούν οι «Οργανισμοί Αναξιοπαθούντων Κορασίδων» και οι «Πολιτιστικοί σύλλογοι για τη σουρεαλιστική προσέγγιση της ζωής του Λάμπρου Κατσώνη». Οι ανύπαντρες κόρες αξιωματικών δεν θα παίρνουν επίδομα. Και όσες απ’ αυτές είναι επώνυμες δεν θα είναι «κατά του γάμου από άποψη», για να παίρνουν το επίδομα.
Φοβάμαι, όπως όλοι. Αλλά θέλω και να συντριβεί ένα σύστημα που αναπαράγει τη σαπίλα. Που βαφτίζει Δημοκρατία τον διεφθαρμενο του εαυτό, Δικαιοσύνη την ατιμωρησία του κι ευτυχία την κενότητα και τον ευδαιμονισμό. Φοβάμαι. Γι’ αυτό θέλω να τελειώνουμε.